Phonsavan (Plain of Jars)

PHONSAVAN (PLAIN OF JARS, KAVANOZLAR DÜZLÜĞÜ)

08.03.2015  (Luang Prabang -> Phonsavan)

Bizi Phonsavan'a götürecek minibüs tam bir külüstür ve tahmin edileceği gibi kliması yok! “Şimdi hapı yuttuk” diye düşünerek çıktığımız yolda, “gerçekten de bir mide hapı yutsaydık iyiydi” diye iç geçiriyoruz. Yol o kadar virajlı ve şoför o kadar ölümüne basıyor ki gaza! Yolculuk boyunca bir kez mola veriyoruz ve yol ilk defa her ikimizi birden tutuyor. Yalnızca geçtiğimiz muhteşem manzaralar ile teselli buluyoruz. Phonsavan'a yaklaşık 6 saat sonra varıyoruz.

Bizi terminalde karşılayıp, otellerini tanıtan kişilere hemen teslim olup, gayet muntazam ve uygun fiyatlı odamıza yerleşiyoruz (Kişi başı 40bin kip). Bu arada yarın için gitmeyi düşündüğümüz "Plain of Jars" için otelle bir tur ayarlamak istiyoruz. Ancak tur yetkilisi şu an turda bizden başka kimsenin olmadığını söyleyerek, 3 alternatifi olan tur seçenekleri için fahiş özel tur fiyatları talep ediyor. Bunun üzerine başkalarının da olduğu bir tura dahil olabilmek için merkezde arayışa geçiyoruz.

Burası ufak bir kasaba. Neredeyse kimse ingilizce konuşamadığı için, anlaşmak güç oluyor. İlk hedefimiz yarınki turu ayarlamak ve sonra Luang Prapang'da kaçırdığımız ve bir benzerinin burada olduğunu duyduğumuz  UXOs (Unexploded Ordnance – Patlamamış Savaş Teçhizatı) Müzesi’ne gitmek.

Bir şekilde merkeze ulaşıyor ve gördüğümüz her tur şirketine yarın için mevcut turları olup olmadığını soruyoruz. Tur şirketlerinin hepsi de aynı şeyi söylüyor; "Henüz yarın için tur yok, akşam 6 – 6:30 gibi gelirseniz bir bakarız".

 Biz de şaşkın şakın ne yapacağımızı düşünürken, bir tur şirketinin önünde en az bizim kadar şaşkın görünüşlü bir çifte rastlıyoruz. Alman çift yarın için yüklüce para verdikleri turdan bahsediyorlar, hem de bizim yapmak istediğimizle aynı tur! Hemen ortak olmayı teklif ediyoruz, biz ve solo gezgin İngiliz Dave de gruba katılarak, yarın sabah erkenden buluşmak için sözleşiyoruz. 

Turu ayarladıktan sonra müzenin yolunu tutuyoruz. Dave de müzeye gitmek istediğini ve müzenin yerini bildiğini söyleyerek bize katılıyor. Öncesinde bir şeyler yemek için müzenin hemen yakınında yerel bir lokantaya oturuyoruz. Dave ile konuşmaya başlıyoruz. Kendisi İngiltere'de profesyonel olarak baca temizleyiciliği, heykeltraşlık ve kukla artisti olarak çalıştığını söylüyor. Bir de ekliyor “Aynı zamanda terapistim. Hastalarımı hipnoz ve NLP uygulayarak tedavi ediyorum, okuyarak terapist oldum". 10 parmağında 10 marifet olan bu arkadaşla yemeğimizi yedikten sonra, UXOs Müzesi’ne geçiyoruz. 

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5578x

Burada Laos ile ilgili daha önce hiç duymadığımız, bilmediğimiz şeyler öğreniyoruz. Şöyle ki; Laos Vietnam'da olduğu gibi, komünist Pathet Lao Partisi ile komünist olmayan Royal Lao Hükümeti arasında bir çekişmeyle iç savaşa sürükleniyor. Amerika, Vietnam Savaşı boyunca (1964 ile 1973 yılları arasında) hem komünist olmayan güce yardım etmek, hem de Ho Chi Minh yolundan komünistlere gelecek yardımları önleyerek komünizmin yayılmasını engellemek amacıyla 9 yıl boyunca, günün 24 saati, 8 dakikada bir Laos’u bombalıyor! Bu, Laos'un dünya tarihinde en çok bombalanan ülke olduğunu gösteriyor. Öyle ki ülkeye savaş boyunca 2 milyon ton bomba atılmış.

Amerika ayrıca bir çok yeni bombayı da bu dönemde Laos toprakları üzerinde denemiş. "Cluster (Küme)” denilen büyük bir füzenin içiden 600'e yakın küçük bombanın çıktığı bomba türünden 270 milyon ton Laos topraklarına atılmış. Üstelik tüm bu bombalar Laos aktif olarak savaşta yer almamasına rağmen atılmış. O sebeble bu savaşa "Gizli Savaş" ismi verilmiş.  Dahası bu bombaların 1/3'ü atıldıktan sonra patlamadığı için, (mesela atılan küme bombaların 80 milyon tonu  patlamamış) savaş bittiğinden bu yana 20.000'den fazla insanı öldürmüş  ya da ağır yaralamış ve yaralayıp, can almaya da devam ediyormuş. Özellikle de oyuncağa benzeyen bu renkli bombalarla oynamaya kalkan çocukları.

Bu patlamamış bombalar, insanlara ve hayvanlara zarar vermeleri dışında, köylülerin topraklarıyla geçinmelerine de engel oluyormuş. Ülkedeki verimli toprakların % 25' i bu sebeble kullanılamıyormuş. Bu da zaten çok fakir bir ülke olan Laos için önemli bir ekonomik kayıpmış. İnsanlar, çiftçilik yapmak yerine bu bombaların metallerini toplayıp; satmaya ya da yeniden bir şekil vererek çatal, bıçak ve benzeri metal aletler yaparak kullanmaya başlamışlar. 

İşte bu patlamamış bombaları temizlemek için kurulan 2 kuruluş var; UXO Lao ve MAG. Bu iki kuruluş da yabancı sermaye tarafından desteklense de aktif olarak sahada çalışan, çoğunlukla gönüllü Laos'lular oluyor. Metre metre, incelikle çalışan bu kuruluşlar bu zahmetli işi yaparak ülkeyi bombalardan temizlemek istiyorlarsa 60 seneye daha ihtiyaçları olduğu düşünülüyor ki bu da 1965'ta atılan bir bombanın 2065 yılında can almaya devam edeceği anlamına geliyor. 

Tüm bu bilgileri hem müzeyi gezerek, hem de konuyla ilgili arka arkaya seyrettiğimiz 2 tane belgeselden öğreniyoruz. Bu yaşımıza kadar bunlardan hiç haberimiz olmaması ise bize savaşın sonuçlarının da gayet "gizli“ olduğunu düşündürüyor. Arama çalışmalarına destek de olması amacıyla, 120bin kipe Cenk’e bir tişört alıyoruz. 

Müzeden sonra, Dave yeni tanıştığı bir çocuğa fobik kaçınmaları sebebiyle hipnoz seansı uygulamak üzere bizden ayrılıyor. Biz ise kasabanın belki de tek turistik lokantasında pizzamızı söylüyoruz. Bamboozle isimli bu mekanda, uzun zamandır yediğimiz en güzel pizzayla geceyi bitiriyoruz.

09.03.2015  (Phonsavan (Plain of Jars, Kavanozlar Düzlüğü))

Sabah erkenden kalkıp tur arkadaşlarımızla buluşuyoruz. Bugün ilk önce sırrı halen açıklanamayan Kavanozlar Düzlüğü 1. Bölgesi’ni, en çok bombalanan köylerden olan bir Hmong köyünü, yüzlerce sivilin yaşamını yitirdiği Tham Piu Mağarası’nı ve en son olarak da yorgunluğumuzu atacağımız su kaynaklarını ziyaret edeceğiz. 

Şoförümüz, bugünkü turumuzun izin belgesini hazırlamatmak üzere resmi bir kurumun önüne park ediyor. İşlemler sürerken binanın arka bahçesinde vakit geçirebileceğimizi söylüyor. Neymiş şu arka bahçe diye hayıflana hayıflana gittimiz yerde, bizi çeşit çeşit boy boy bombalar karşılıyor.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5258-001x

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5588xx

Halen patlamamış on binlerce savaş teçhizatının bulunduğu bölgeye giriş izinlerimiz hazırlanırken, bu ölümcül hurdalara göz gezdiriyoruz.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5261-001x

15 dakika içinde ilk durağımıza doğru yola çıkıyoruz.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5344-001xx

Kavanozlar Düzlüğü 3 ana bölgede ziyaret edilebiliyor. Büyüklükleri 600 kilodan 6 tona kadar değişen, yaklaşık 500 tane taştan kavanoz bulunuyor.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5266-001x

2000 yıllık olduğu düşünülen bu kavanozların ne işe yaradıkları halen bir muamma olsa da 2 teori üzerinde duruluyor; birincisi bu kavanozların eski bir uygarlık için mezarlık işlevi olma olasılığı, ikincisi ise içki üretmek ve tahıl saklamak için kullanılma ihtimalleri.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5608xxKavanozlar arasında ilerlerken üç Laos afacanı önümüzü kesiyor ve yol vermiyorlar. Acaba para ya da çikolata mı istiyorlar diye aramızda konuşurken anlıyoruz ki tek istedikleri oyun oynamak.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5329-001x

Birinci düzlükte yer alan onlarca kavanozdan sadece bir tanesinin üzerinde bulunan insan figürü, halen sırrını koruyor.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5624x

En çok bombalanan yerlerden biri olan bu düzlükte, kavanozların zarar görmemeleri ve güvenle ziyaret edilebilmeleri için; bombalar 2005 yılına belli ölçüde imha edilmiş. Yerlere koyulmuş bir tarafı kırmızı, bir tarafı beyaz işaretli taşlar; bomba taraması ve imhasının gerçekleşip gerçekleşmediğini gösteriyor. Beyaz işaretler arasındaki alanlardaki tüm patlayıcılar yerlerinden alınarak imha edilmiş iken; kırmızı işaretler arasındaki bölgelerde patlayıcı taraması yapılmamış oluyor. Yani beyaz bölgelerden ayrılmamanız gerekiyor.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5631xx

Biz elbette beyaz tarafta yürümeye dikkat ediyoruz. Gezimiz boyunca karşılaştığımız geniş çukurlar ise Amerikan bombardımanlarının utanç izleri gibi. 

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5270-001xx

Birinci Kavanozlar Düzlüğü'nü gezmeyi, başladığımız yere geri dönecek şekilde takip ettiğimiz rota sonrası gezmeyi bitiriyoruz. Bu çemberin ortasında yer alan mağarayı da gezmek üzere yola koyuluyoruz. Yolda bizim oyuncu minikleri gene kendi icatları bir oyunla oynarken görüp, mağarayı buluyoruz.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5366-001xx

Bu küçük mağara savaş zamanı aktif olarak kullanılmış.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5380-001x

Ayrıca mağarada yer alan tapınakta, savaşta hayatını kaybedenlere sunulan meyve sularının yanı sıra; sigaralar dikkatimizi çekiyor.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5392-001x

Mağaradan sonra bir elektrikli araca atlayarak alanın girişine geri dönüyor ve Gizli Savaş yıllarınının Laos'unu aktaran küçük müzeyi geziyoruz.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5671xSonra yerel bir lokantada durup yiyecek bir şeyler karnımızı doyuruyor ve tekrar düşüyoruz yollara. Şimdiki istikamet Hmong köyü.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5723xx

Bu köyde Çin ve Tibet'ten göç eden Hmong halkı yaşıyor.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5689x

Buranın bir başka özelliği de savaş zamanında burada yaşayan köylülerin, Amerika ile işbirliği içinde olmaları ve komünistlere karşı savaşarak sonrasında ağır bedeller ödemek zorunda kalmaları.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5431-001xx

Savaş zamanında CIA, Laos’taki komünist oluşuma karşı savaşmak üzere yerel silahlı güçler örgütlüyor. Bu örgütlerden birisi de bu Hmong köyünün ahalisi arasından oluşturuluyor. Yani ABD, azınlıkları kışkırtarak, onlara destek veriyor. Komünist Parti’nin zaferi ile sonlanan savaş sonası, zamanında baş kaldıran Hmong ahalisi ağır bedeller ödüyor. Halen pek çok Laos’lu Hmong, irtica etmek zorunda kaldıkları ülkelerde; Amerika, Avustralya ve bir daha çok Avrupa ülkesinde yaşıyorlarmış. 

Köyü gezerken buradaki evlerin bir kısmının inşasında savaşta kullanılan bombaların parçalarının kullanıldığına şahit oluyoruz. 

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5403-001x

Hava çok sıcak, güneş tam tepede. Ortalıkta çocuklardan başka kimsecikler yok!

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5718x

Biz de onlarla oynayıp, fotoğraflarını çekiyoruz. Çocukların hepsi ayrı alemde; kimi koşturuyor, kmi oynamak istiyor, kimi de banyosunu yapıyor. 

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5717x

Buradan sonra trajik bir hikayesi olan Tham Piu Mağarasına doğru hareket ediyoruz. Savaşın süregeldiği 9 yıl boyunca atılan bombalardan saklanan halk, bunun için en çok bu bölgede yoğun olan mağaraları kullanmaktaymış.

Öyle ki bu mağaraların da içinde aynı Vietnam'da gördüğümüz gibi yatakhaneler, hastaneler ve yemekhaneler yapmışlar. Ancak 1969 yılında mağaranın direkt içini hedef alarak atılan tek bir füze tam tamına 374 insanı burada feci bir şekilde öldürmüş. Ölen insanların kemikleri halen bu mağaranın içinde bulunmaktaymış.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5766x

Mağaranın eteklerindeki bir salonda bu olaya ait fotoğrafları görüp, ölenlerin anısına yakacağımız mumlardan da alarak tırmanmaya başlıyoruz. Mağaranın girişinde mumları yakıp, gezmeye başlıyoruz.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5774x

Karanlık mağaranın içleri halen patlamanın izlerini taşıyor; simsiyah. 

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5819x

O gün burada olan olayları düşündükçe ürpermemek elde değil!

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5810x

Bir süre mağarayı gezip, aşağıya iniyoruz. Bu sırada Çağla ellerini buradaki su kaynaklarında yıkamak isterken fotoğraf makinesi pattadanak suyun içine giriyor. Hemen pili ve hafıza kartını çıkartsak da, daha önce  suya düşen telefonumuz için işe yarayan pirinç içine koyma prosedürünü denemeliyiz, bunun için akşam mutlaka pirinç almaya karar veriyoruz.Allahtan Asya'dayız; denizde kum, Laos'ta pirinç.

Hava çok nemli, bu yüzden her geçen saat biraz daha yorucu oluyor. Şimdiki istikamet sıcak su kaynakları. Hem büyük (burada yüzülmüyor), hem de küçük su kaynağını görüp, mayolarımızı giyiyor ve günün yorgunluğunu atmak için kendimizi sıcak sulara bırakıyoruz.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5850x

Kıyı aşırı derecede sıcak olsa da, neyse ki açıldıkça su soğumaya başlıyor. Yerel halkla beraber güle oynaya 1 saat geçiriyoruz.

gezi_dunyaliyiz_laos_phonsavan_DSCF5851x

Tek aksilik Dave'in ayağına yapışan dev sülük oluyor. Biraz geç farketse de çok zaiyat yok neyse ki.

Dönüş için araca binmeden bir grup Laosluyu muhabbet halinde görüp, onlara katılıyoruz. Geleneksel Lao Lao içkisini sek olarak içiyor, bize de ikram ediyorlar. Bir süre bu neşeli gruba eşlik edip, dönüş için aracımıza nihayet biniyoruz. 

Yol nedense daha uzun sürüyor. Dönüşte hep birlikte dün gece de gittiğimiz ve çok memnun ayrıldığımız Bamboozle'e gidiyor , güzel bir sohbetle geceyi bitiriyoruz.

Dönüşte fotoğraf makinesini koymak üzere pirinç almak için gittiğimiz hiç bir yerde ne istediğimizi doğru dürüst anlatamıyoruz. En sonunda gittiğimiz restorana geri dönüp pirincin Laoca ismini öğrenerek, 1 kg pirinci fahiş bir fiyata alıp, otelin yolunu tutuyoruz.

Sabah 6'da bizi otelden alacak tuktukla Pakse otobüsüne binecek, orada yarı yolda inip Ko Tong mağaralarına gitmek için bir yol bulacağız.

 

10.03.2015

Sabah 6'da bizi alması gereken tuktuk gecikince, bileti aldığımız otel görevlisini biraz sıkıştırıp, yoldan bir tuktuk çevirtiyor, adamı da indirtmeyip, terminale kadar bize eşlik etmesini " rica ediyoruz". Saat 6.45'te kalkması gereken otobüsümüz 7.30 gibi hareket ettiğinden aslında geç kalıyoruz diye boşuna evham yapmışız. 

 

Sonraki (Konglor Mağarası) gezi yazısı için tıklayınız.

 

One thought on “Phonsavan (Plain of Jars)

Bir Cevap Yazın